Gokaidō (五街道Pięć dróg) – to pięć głównych dróg, które łączyły Edo z różnymi regionami kraju.
Pierwsze trakty wytyczono, według chińskiego modelu, już w okresie Asuka (538–710), jednak dopiero stworzenie Gokaido pozwoliły na prawdziwy rozwój handlu, utrzymywanie kontroli nad prowincjami i sprawną administrację. Budowę tych dróg rozpoczął Ieyasu Tokugawa w 1601 roku w celu wiadowym – umocnienia swojej władzy w państwie.
Dawno już zastąpiły je autostrady, wiadukty i tory, ale małe odcinki zachowały się do dziś. Urocze stare miasteczka, malowniczo położone, zapraszają Szanownych Podróżnych do odwiedzin. Jak niegdyś.
Każda droga miała łączyć stolicę z innymi częściami kraju, wszystkie zaczynały się zaś w Nihonbashi w Edo, a miejsce to jest oznaczone do dziś.
Most Nihonbashi był pierwotnie drewniany, powstał w 1603 roku, jako główny most Edo. Od tego czasu Nihonbashi służy jako punkt, od którego mierzone są wszystkie odległości do Tokyo. Do dziś znaki drogowe wskazujące odległość do Tokyo opierają się właśnie na odległości do Nihonbashi. W 1911 roku zniszczoną drewnianą konstrukcję odbudowano z kamienia i ten most stoi do dziś. Przetrwał Wielkie Trzęsienie Ziemi w Kanto w 1923 roku, i bombardowania podczas II wojny światowej.
Kiedy będziesz w Tokyo, koniecznie odwiedź to miejsce. To tam niegdyś zaczynała się każda podróż. To tam miała właśnie początek każda z Gokaido:
1. Tōkaidō
to najważniejsza droga, dosłownie „Droga Wschodniego Oceanu”. Łączyła Edo, siedzibę rządu szoguna, z Kyoto, miastem cesarskim. Biegła wzdłuż wybrzeża Pacyfiku i liczyła 53 stacje.
Pokonanie 500 km Tokaido, między mostem Nihonbashi w Edo i mostem Sanjôbashi w Kyoto, zajmowało podróżnym około 2 tygodni. Na stacji Kusatsu-juku Tokaido łączyła się z drogą Nakasendō.
2. Nakasendō
to „Centralna Górska Trasa” . Również łączyła Kyoto z Edo, ale biegła przez środek Honshiu, przez Alpy Japońskie. Była zatem trudniejsza i dłuższa niż Tokaidō. Posiadała 69 stacji. Na stacji Shimosuwa-shuku łączyła się z drogą Kōshū Kaidō, która w tym miejscu się kończyła. Pokonanie 533 km Nakasendo zajmowało około 20 dni.
3. Kōshū Kaidō
łączyła Edo z miastem Kai (w dzisiejszej prefekturze Yamanashi). Posiadała 44 stacje i liczyła 200 kilometrów.
4. Ōshū Kaidō
czyli „Północna Droga Lądowa” łączyła stolicę z prowincją Mutsu, a dokładniej z miastem Shirakawau (w dzisiejszej prefekturze Fukushima). Była „wrotami” do wielu innych, mniejszych dróg, które prowadziły na północ Japonii. Miała około 180 km długości i 27 stacji, z których pierwsze 17 było wspólnych z trasą Nikko kaido.
5. Nikkō Kaidō
łączyła Edo z Nikkō (w dzisiejszej prefekturze Tochigi), gdzie znajduje się słynny chram shintō Nikkō Tōshō-gū. Ta droga posiadała 21 stacji i była najkrótszą trasą na Gokaido o długości 150 km.
Infrastruktura Gokaido
Przepisy i surowe normy określały strukturę Gokaido. Regulowały one szerokość traktów, a nawet obecność lub brak drzew wzdłuż trasy. Wszystkie zostały podzielone na ri, jednostkę miary odpowiadającą 3,927 km. Każdy z ri jest oznaczony dla podróżnych dwoma małymi kopcami z ziemi, umieszczonymi naprzeciwko siebie po obu stronach drogi – ichiriri tsuka.
Wzdłuż każdego szlaku zbudowano wiele stacji, zwanych shukuba (宿場 shukuba; lub shukueki 宿駅), w których podróżni mogli odpocząć, zjeść i uzupełnić zapasy. Miejsca te pełniły też funkcje stacji pocztowych.
Zwyczajowo w każdej ze stacji shukuba mieściły się:
honjin (本陣) – oficjalnie wyznaczony zajazd o charakterze rezydencji dla podróżujących panów feudalnych (daimyō), arystokracji dworskiej (kuge) i oficjeli siogunatu (bakufu-yakunin);
waki-honjin (脇本陣) – zajazd pomocniczy
toiyaba, ton’ya (問屋場) – hurtownie i magazyny
hatago, hatagoya (旅籠, 旅籠屋) – zajazd oferujący noclegi i posiłki dla zwykłych podróżnych
kichin-yado (木賃宿) – tani zajazd, noclegownia bez posiłków; podróżni mieli własne jedzenie i płacili tylko za drewno opałowe (kichin);
chaya (茶屋) – herbaciarnie oferujące podróżnym także posiłki i alkohol;
kōsatsu lub taka-fuda (高札) – tablice, na których zawieszano rozporządzenia
shōten (商店) – sklepy oferujące podróżnym lokalne towary
Funkcjonowanie stacji
Podróże wówczas odbywały się konno, palankinem/lektyką (kago) lub pieszo. Dostarczanie poczty odbywało się również głównie pieszo. Listy i paczki były nadawane i przekazywane na stacjach, a opłaty przyczepiano do nich przed ich przekazaniem. Z czasem – wraz z rozwojem handlu – usługi rozszerzono o przekazy pieniężne dla kupców. Stacje pocztowe były zwolnione z podatków, a urzędnicy, którzy byli na nich zatrudnieni, otrzymywali dodatkowe świadczenia.
Ta sieć gospód, domów noclegowych i usług transportowych na stacjach pocztowych była m.in. częścią systemu sankin-kōtai, polegającego na obowiązkowym stawiennictwie każdego z panów feudalnych (daimyō) w Edo. System został wprowadzony przez władze centralne aby trzymać w ryzach lokalnych władców. Trasy podróży poszczególnych daimyō były tak ustalane, aby nie mogli się oni kontaktować ze sobą i knuć przeciwko szogunowi.
W okresie Meiji, na skutek rozwoju kolei żelaznej w Japonii, znaczenie stacji znacząco zmalało. Do czasów współczesnych zachowały się nieliczne stacje i fragmenty niektórych gościńców. Służą one jako atrakcje turystyczne i szlaki wędrówek pieszych.
Zakwaterowanie na trasach Gokaido było zapewne początkiem tradycyjnych ryokanów, które nadal cieszą się ogromną popularnością. Stacje pocztowe mogły przyczynić się też do powstania japońskiej kultury omiyage (pamiątek). Każda z oficjalnych stacji pocztowych miała swój własny charakter i własne, specjalne produkty (meibutsu). Dziś również prawie każda wioska, miasteczko i miasto w Japonii ma meibutsu. Tak jak przewodniki z epoki Edo dokumentowały je dla pierwszych podróżników, tak dziś kolorowo zaprojektowane magazyny i broszury pozwalają współczesnym podróżnikom dokładnie wiedzieć, jakie omiyage wybrać z ich (niemal obowiązkowej) listy pamiątek.
Co możesz zobaczyć dziś:
1. Tōkaidō
Wędrówka historycznym odcinkiem Tokaido to Hakone Kyu Kaido.
Zabytkowy, 32-kilometrowy odcinek szlaku Tokaido z epoki Edo (1603-1868), łączący Odawarę z Mishimą przez góry Hakone.Warto przejść krótki odcinek między stacją Hakone-Yumoto, końcowym przystankiem linii Odakyu, a Hakone Sekisho, byłym punktem kontrolnym.
2. Nakasendō
Wspaniałe malownicze odcinki z uroczymi miasteczkami pocztowymi – między Tsumago a Magome w dolinie Kiso (ok 8km) ; między Nakatsugawa Juku i Magome Juku, następnie między Fujimura Kousatsube (3 km od stacji Takenami) i Hosokute juku (0,13 km od JR Mizunavi) w dolinie Mino. Warto odwiedzić miasteczko Narai, z łatwym dostępem koleją JR, 30 minut od Matsumoto.
3. Kōshū Kaidō
Wzdłuż drogi kilka miasteczek zachowało układ urbanistyczny z okresu Edo i tradycyjne drewniane budynki, jak w Tsurukawa-juku czy Sagamiko.
4. Ōshū Kaidō
Ouchijuku jest najlepiej zachowanym przykładem dawnego miasta pocztowego na szlaku. Wzdłuż drogi stoi ponad 200 domów krytych strzechą.
W południowej części miasta Gonohe wciąż można przejść się odcinkiem „starej drogi”, która jest popularnym szlakiem pieszym zachowującym atmosferę epoki samurajów.
Historyczny szlak przechodzi przez ścisłe centrum miasta Ninohe.
W Namiuchitoge szlak utrzymuje wygląd z epoki Edo, prowadząc przez malownicze tereny.
5. Nikkō Kaidō
Warto mieć na uwadze 16-kilometrowym odcinku drogi krajowej 119 między Utsunomiya a Nikkô. Chociaż nie jest to starożytny odcinek, droga podąża dokładnie starą trasą Nikkokaido i jest wspaniałym miejscem do podziwiania hanami z ponad 1500 japońskimi wiśniami posadzonymi wzdłuż trasy.